“АМЬДАДАА БИЕ БИЕНЭЭ ХАЙРЛА”

ЁС СУРТАХУУНЫ ДЭЭД ҮНЭТ ЗҮЙЛС БУЮУ

“АМЬДАДАА БИЕ БИЕНЭЭ ХАЙРЛА”

Ёс суртахууны үнэт зүйлсийн тухай :

- Үнэт зүйлс судлал бол философийн шинжлэх ухааны харьцангуй залуу салбар ухаан мөн боловч ХХ-р зууны дунд үеэс нийгмийн ухааны олон салбарт бие даасан салбар судлал болон хөгжсөн түүхтэй гэдэг. Тэр дундаа ёс суртахууны үнэт зүйлсийн асуудлыг аксеологийн судлалд сүүлийн үед түлхүү судлах хандлага ажиглагдаж байна Эртний Афины ардчилалын үед гүн ухаантан Сократ” “Буян гэж юу вэ? “гэсэн аксиологийн асуудлыг гаргаж тавьсан нь үнэт зүйлс анх удаа этика ба ёс суртахууны шинжлэх ухааны төвшинд судлагдах үндсийг тавьсан гэж үздэг юм. Ёс суртахуун гэдэг ойлголт нь грек хэлний “ethos” буюу зан байдал гэсэн утгатай үг бөгөөд зан байдал ба үнэт зүйл гэсэн холбоо хамааралд хүний зан суртахууны дээд хэлбэр шударга зан, үнэнч байдал,зэрэг эерэг хандлагаар илэрдэг. Өмнөх нийгмийн тогтолцооны үед ёс суртахууны үнэт зүйлсийн тухай судлал байгаагүй боловч 1990-оноос хойш гарсан нийгмийн өөрчлөлттэй холбоотой цоо шинэ ойлголт үзэх үндэслэл байхгүй. Учир нь ямар ч нийгэм, цаг үе өөрийн үнэт зүйлсийн тогтолцоог бүрдүүлдэг зарчмаар эрхэмлэн дээдлэх зүйлс, ёс суртахууны хэм хэмжээний тухай ярьж, социалист аж төрөх ёс, марксист философийн онолын үүднээс тайлбарлаж ирсэн гэдгийг энд зориуд дурьдмаар байна.

Үнэт зүйлсийн тогтолцоог яруу найргаар тайлбарлах нь:

- Дээрх тодорхойлолтооос үндэслэн яруу найрагч О.Дашбалбарын /1955-1999/ “Амьдадаа бие биенээ хайрла,хүмүүс ээ” хэмээх сургаалын шүлгийг ёс суртахууны үнэт зүйлсийн эерэг ба сөрөг хандлагын үүднээс тайлбарлах оролдлогыг хийсэн болно. Энэ шүлэг яруу найрагчийн “Оддын аялгуу” /1984 он/ хэмээх анхны шүлгийн түүвэрт хэвлэгдсэн харин 1980 онд Москва хотод М.Горькийн нэрэмжит Утга зохиолын дээд сургуульд суралцаж байх үедээ зохиосон гэдэг. Яруу найрагчийн амьд ахуйдаа дурсан ярьснаар ”Москвад оюутан байх үедээ бурханы шашин, христосийн шашин хоёрыг зэрэгцүүлж их уншдаг байлаа. Нэгэн удаа “Библи” уншиж суухдаа энэ шүлгийг бичих санаа орж ирсэн тухайгаа” хуучилж байсныг санаж байна. Тиймээс энэ шүлгийг задлан шинжлэхдээ “уран сайхны задлан шинжилгээ ягшмал /догматик/ байх ёсгүй, өөрөөр хэлбэл цорын ганц зарчим, заалт томъёолол үнэлэмжийг хэт дээдлэх, аливаа явдлаас шийдвэртэй татгалзах хэрэгтэй”/А.Радугин “Соёл судлал” 1999.130/ гэснийг ерөнхийд баримтласан болно.

Үнэт зүйлсийн хэм хэмжээ ба эерэг, сөрөг хандлага:

-Үнэт зүйлсийн онолын ойлголтоор “алив сайхан бүхнээ бусдаас битгий харамла”гэсэн эерэг хандлага нь “харамын сэтгэл бол шуналын эхлэл” гэсэн бурханы шашны гол сургаалыг далд утгаар илэрхийлэх ба хамаг зовлон шуналаас үүсэлтэй буюу монголчуудын үнэт зүйлсийн уламжлалт үзлээр “шунал ихэдвэл шулам”, ”зоос ихэдвэл зовлон нэмэгдэнэ” зэрэг зүйр цэцэн үгээр илэрч байна. Яруу найрагч дараагийн мөрөнд өмнөх санаагаа улам дэлгэрүүлж:

Хэрэггүй үгийн зэвээр зүрхийг минь бүү шархлуул

Хэн нэгнийгээ харанхуй нүх рүү бүү түлх /Оддын аялгуу 1984 он / гэсэн нь хүмүүсийн амьдралын ёс суртахууны хэм хэмжээ, зохист байдлыг сургамжилсан шинжтэй бөгөөд “сайн үг байнга хэлэх” хэмээсэн эерэг хандлага харин эсрэгцүүлвэл буюу сөрөг хандлагаар ”дэмий үг бүү чалчих” гэсэн хувь хүний үнэт зүйлстэй холбоотой санаа урган гарч байна. Энэ тухайд жишээ болгож монгол хэлт яруу найргийн сонгодог төлөөлөгч В.Гуларансийн “Зохиол бичих” хэмээх шүлгээр тайлбарлая.

Гурван ямхын хулсан бийрийг барьж эндүү ташаа бичих минь

Гутал оймсийг бартал гүйж,нэр алдар хөөхөөс дээр /МУЗД-1-р боть 1996 он/ хэмээсэн шүлгийг үнэт зүйлсийн онолд тулгуурлан тайлбарлахад “эерэг үнэлэмж нь “эндүү ташаа бичих нь нэр алдар хөөхөөс дээр” гэтэл сөрөг үнэлэмжээр “эндүү ташаа бичих нь нэр алдар хөөхөөс дор” юм. Үүний шалтгаан нь үндэстний нийтлэг буюу судлаачдын тодорхойлсноор “уламжлалт үнэт зүйлс”-ээр “ нэр алдар хөөх нь дор” байтал харин хэн нэгэн хувь хүнд “нэр алдар хөөх нь эндүү ташаа бичихээс дээр” гэсэн үнэт зүйл байж болно. Үүнийг үгүйсгэх ямар ч аргагүй. Учир нь хувь хүний ёс суртахууны үнэт зүйл дээр дурьдсанаар заавал эерэг үнэлэмж байх ёстой биш.

Тиймээс нийгэмд гарч буй ёс суртахууны гажуудлууд нь хувь хүний ёс суртахууны хэм хэмжээ зөрчигдснөөс үүдэлтэй байдаг тул яруу найрагч “Амьдадаа бие биенээ хайрла,хүмүүс ээ” гэсэн хүний амьдралын утга учрыг заасан дээд үнэт зүйлээ бататгаж :

Архинд орсон нэгнийгээ адлаж битгий муул

Аяа тэр чиний аав чинь байж мэднэ шүү  /Одын аялгуу 1984 он/ хэмээсэн нь хүний жижигхэн алдаа ёс суртахуун дотоод зөрчилд хүргэж болохыг өгүүлжээ. Энэ мөрийг уншаад эргэлзэж гайхсан хүнтэй таааралдаж байлаа .Тэр хүн нилээд олон жилийн өмнө надаас “энэ хүн ааваасаа багадаа төөрсөн юм уу?” гэж асууж байсан юм . / Яруу найргийг ингэж ойлгодог хүмүүс харамсалтай нь улам нэмэгдээд байгаад л харамсаад байгаа юм./ Энэ шүлэг монголчуудын амьдралын гүн ухааны уламжлалт ойлголтоор хүн ертөнцөөс одоод эргэн төрөх тухай юм,гэтэл тухайн /1980-аад оны эхэн үед / үед энэ үзлийг яруу найрагчийн илэрхийлснээр тайлбарлавал судлаачийн бичсэнээр “Хэрэв бид социализм ид хөгжин цэцэглэж байсан,1950-иад оны үед зах зээлийн эдийн засагт шилжих асуудлыг тавьсан бол энэ нь 1990-оных шиг түүхийн чухал үйл хэрэг биш,харин санаачлагч цөөн хүний хувийн эмгэнэлээр төгсөх байсан билээ. гэсэн шиг “айхтар ноцтой” байдалд хүрэхгүй юм аа гэхэд нийгмийн үзэл санаатай зөрчилдөж,ёс суртахууны үнэлэмжийн гажуудалд хүрэх байжээ.

Үнэт зүйлсийн гажуудал гэж юу вэ?

Ёс суртахууны үнэлэмжийн гажуудал гэдгийг дараагийн мөр шүлгээр тайлбарлая.

Амжиж, чи өөрөө алдрын зэрэгт хүрсэн бол

Аз жаргалын хаалгыг бусдадаа нээж өг 

Ачийг чинь тэд бас бүү мартаг. / Оддын аялгуу 1984 он / гэсэн энэ үнэлэмжийн зөв хандлага ба эерэг үнэлэмжийг ганцхан “бүү”гэдэг үг нэмээд бусдадаа болон нээж гэдэг хоёр үгийн хооронд тавьчихвал тэгээд “ үнэлэмжийн гажуудал” буюу “аз жаргалын хаалгыг бусдадаа бүү нээж өг “гэсэн сөрөг үнэлэмж болох жишээтэй. Дараагийн мөрөнд “ачийг чинь бас гээд “бүү”-г хасчихвал мартаг” гэсэн мөн сөрөг үнэлэмж үүснэ.Чухам ганц нэг үгээр утга гуйвууулаад байгаагийн учир нь эерэг,сөрөг үнэлэмж ба буянаас нүгэл,сайнаас муу гэсэн үнэлэмжийн нэг хандлагаас нөгөө хандлагад шилжихэд тодорхой цаг хугацаа,орон зай ба “дундаж үнэлэмж”,”завсрын үнэлэмж”гэж огт байхгүй болохыг жишээгээр батлахаар оролдсон юм.

Үнэт зүйлстэй холбоотой хүний мөн чанарын өөрчлөлт :

- Хувь хүний үнэт зүйлсийн гажуудал нийгмийн хүчин зүйлсээс шууд шалтгаалж байдаг. Нийгэм-түүхийн тодорхой өөрчлөлтүүдээс шалтгаалан хувь хүний үнэлэмж үндсээрээ өөрчлөгдөнө. “Уламжлалт нийгэм хамт олны хүчинд тулгуурлаж, хамт олонч харилцааг эрхэмлэж, нэг нь нийтийн төлөө, нийт нь нэгийн төлөө байсан бол орчин үеийн хүний нийгэм хувь хүний эрх чөлөөг илүү чухалчлаж, миний, чиний гэсэн ойлголт түгээмэл хэрэглэгдэж, түүнийг дагасан эгоизмын хандлага ч ихэсч байна. гэжээ. Тэгвэл “Амьдадаа бие биенээ хайрла,хүмүүс ээ” шүлэгт :

Гадаа нартай ч гэрт хүйтэн өдөр

Газар дээр нэг бус удаа тохиолдоно. /Оддын аялгуу 1984 он/ эсвэл

…Өөр нэг өдөр чи гуньж,цаадах чинь дуулна.

Өлгий авс хоёрыг хүн бүхэн дамждаг болохоор

Өөр юу ч хэрэгггүй,бие биенээ хайрла зэргээр амин хувиа хичээх, зөвхөн өөрийгөө бодох, би л болж байвал бусад нь хамаагүй гэсэн одоо цагийн хүмүүсийн довоо шарлуулсан ёс суртахууны хувьд өчүүхэн, үлэмж жижгэрсэн байдлыг жигшин зэвүүрхсэн шууд санаа байхгүй ч :

Бүсгүйн доголон нулимсыг асуулгүйгээр арчиж өг

Бүдэрч унасан хүүхдийг дээр өргөн аргад. /Оддын аялгуу 1984 он / гэсэн хүний ёс суртахууны дээд үнэт зүйл болсон “хүнлиг байх” зарчмыг номлосон байна. Яруу найрагчийн энэ шүлэгт бусдыг алдар цол, гавъяа шагнал, зэрэг дэвээр нь ялгаварлан харьцахыг эсэргүүцэж: “Бидний амьдрал ав адилхан”, ”бидний зам дээр ав адилхан учрал тохиолдоно.”, ” алтан нар гэрлээ бидэнд ав адилхан хайрладаг болохоор” гэх зэргээр хүмүүсийн харьцааны сөрөг илрүүдийг үгүйсгэж хүн бүхэн адил тэгш, харин эд хөрөнгө, эрх мэдэл бол хүмүүсийн хооронд орсон “хий үзэгдэл” юм гэсэн гүн ухааны санааг дэвшүүлэн гаргасан бөгөөд хүмүүсийн миний юм гэсэн бүхэн түүнийх өөрийнх нь биш хүнд оюун ухаанаас нь өөр “өмч” байдаггүй гэсэн гүн ухааны суурь үзлээ анх энэ бүтээлдээ гаргаж ирсэн юм. Мөн уг шүлгийн сүүлийн бадагт “би” төсөөлдөг, зүйрлэдэг, ойлгодог, боддог хэмээсэн “би”-гийн зүгээс өөрийн ёс суртахууны хэм хэмжээ, үнэлэмжээ тодорхойлж өгсөн байна. Жишээ нь:

Аз жаргалыг би бусдын сэтгэлийн галаар төсөөлдөг болохоор

Алтан нар гэрлээ бидэнд ав адилхан хайрладаг болохоор

Амьд явахыг би бусдад хайраа түгээхийн нэр гэж бодном.

Аз жаргалыг би бусдаас хайр хүлээхийн нэр гэж ойлгоном.

/Оддын аялгуу 1984 он 73-р тал/ хэмээсэн нь зохиогч бүх амьдралынхаа туршид баримтлах ёс суртахууны дээд үнэлэмжээ илэрхийлсэн, хэрэв энэ шүлгийг ганц өгүүлбэрээр тодорхойлох шаардлага гарвал :

“Амьдадаа бие биенээ хайрла, хүмүүс ээ” шүлэг нь яруу найрагч О.Дашбалбарын “хүнийг хайрлах”,”бурханыг үзэх”, “ёс суртахууныг эрхэмлэх”,”эх орон,газар шороогоо дээдлэх” ,”тусгаар тогтнолоо хамгаалах”,зэрэг амьдралынх нь “чин эрмэлзэл” болсон дээд үнэт зүйлс анх төлөвшиж байх үеийн шилдэг бүтээл “гэж үзэж болно. Үндсэндээ энэ шүлэг бол 1980-аад оны эхэн үеийн 25 настай залуухан О.Дашбалбарын ёс суртахууны үнэт зүйл төлөвшин тогтож эхэлсэн “эх орон” “бурхан шашнаа дээдлэх” дээд үнэлэмжүүд үл хувирах шинжтэйгээр бүрэлдэж 1990-ээд оны эхэн болон дунд үеийн ”Гэрэлт хайр” /1990/, “Бурханы мэлмий “ /1991/, “Цаг хугацааны гуниг буюу орон зай дахь дүрсүүд “ /1995/ зэрэг шүлгийн түүврүүдийн амин санаа болсон гэдгийг харуулж байна.

Пүрэвхүүгийн Батхуяг доктор /Ph.D/

ААВЫН МИНЬ ХАЙРЛАСАН ЭНХРИЙ ЯЛДАМ БҮСГҮЙЧҮҮД

Friday, December 05


Үнэнийг хэлэх цаг нэгэнт болжээ. Аавын минь хайр¬ласан бүсгүйчүүдийн талаар дам яриа, хов жив олонтаа яригдаж, бичигдэж байлаа. Тэглээ гээд аавдаа "аав" гэж дуудуулах эрх олгосон том охин миний хувьд үнэнийг өгүүлэх нь үүрэг гэж бодлоо.
Аавыгаа бүсгүй хүнийг тийм гэгээн сайхнаар хайр¬лаж байсныг бодохоор бахар¬хах, хайрлах, уучлах сэтгэл бий болжээ.
Омар Хайямын нэг шүл¬гэнд аав минь хачин их дуртай байж билээ. "Дуулим энэ хорвоод цөмөөрөө бид орш¬догоос хойш дурлал, дарс хоёргүй насыг элээвэл нүгэл¬тэй. Мөнгөн сартай орчлонд цөмөөрөө бид оршдогоос хойш мөнхрөх эсэхтээ эргэл¬зэх нь илүү ажил гэлтэй" гэсэн мөрүүдийг байн байн уншдаг сан. Хорвоод хүн болж ирчихээд дурлаж, хайр¬лахгүй насыг элээвэл хич¬нээн гуниг¬тай. Үнэндээ аав хэдэн бүс¬гүйд дурлаж хич¬нээн бүсгүй¬тэй учирч явсныг тэр бүр би мэдэхгүй ээ.
На¬сан туршдаа ээжээс минь гадна хоёр бүс¬гүйг эр нөхөр шиг нь хайрлаж байсныг бол мэддэг юм. Ха¬чирхалтай нь үүнийгээ аав огт нуудаггүй байсан бөгөөд бидэнтэй ч хайр дурлалын талаар илэн далангүй ярьдаг байсан. Хэн нэгнийг зүрх сэтгэлээсээ хайрлах хичнээн сайхан зүйл болохыг хэн хүнгүй мэднэ. Ямар ч байсан аав минь адгуусан тачаалаар бүсгүй¬чүү¬дийг эргүүлж, элдэв уран үгээр урхиддаггүй бай¬сан гэдгийг хэлж чадна. Цэ¬цэг болгоны тоосыг хүртэх гэдэг зөгий байх албагүй шүү дээ, эрчүүд. Харин зөгий нисч хүрэхээргүй ургасан цэцгийг олж хайрлаад тасдаж хаядаг¬гүй бүргэд байх бас өөр. Би аавыгаа тийм л эр хүн гэж боддог. Тийм л өндөрт урга¬сан цэцгийг хайрлах гэж төр¬сөн эр хүн. Тийм ч учраас ааваар минь хайрлуулж бай¬сан бүсгүй болгонд баяр хүргэх гэсэн юм.
Миний ээж
Ангийнхаа охидод захиа илгээн дэггүйтэж явсан жаал¬хүү Омскт тракторын ТМС төгсч ирээд Баруун-Уртад оройгоор аравдугаар анги төгссөн юм. Тэр үедээ нимгэн цагаан царайтай, их л даруу¬хан, бас дэндүү ялдам төрх¬тэй, бага зэрэг долгиотсон урт хар үстэй, тунгалаг нүдтэй нэгэн бүсгүйтэй танилцсан нь миний ээж Н.Борхүүхэн бай¬сан юм. Хожмоо нь насан тур¬шийнх нь хань болж өөрийнх нь үргэлжлэл болох гурван хүүхдийнх нь ээж болсон билээ. Хоёр дүү, бид гурвын хувьд ээж минь нарт хор¬воогийн хамгийн сайхан эмэг¬тэй. Хамгийн ухаантай нь, хамгийн үнэнч нь. Ээжид зориулж "Хаврын ногоон дээр чи минь охин насаа үдсэн, Халуун нулимсан дунд чинь би эр хүн болсон" хэмээх гэрэлт мөрүүдээ бичиж бай¬сан билээ. Харин ээжид зо¬риулсан уран зохиолын нэр нь Амура. Хайр дурлалын охин тэнгэрийн нэрийг гэр¬гийдээ хайрласан нь энэ. Ээж минь хэтэрхий тайван дөл¬гөөн хүн учраас хэр бараг¬тайд уурлаж уцаарлана гэж үгүй. Тиймээс ч аавыг өөрөөс нь өөр бүсгүй хайрлахыг хүлээн зөвшөөрөх сэтгэлийн хаттай байсан биз. Бас энэ нь ээжийн минь их ухааныг харуулдаг юм. Олон зүйлийг тэвчиж, өөрөөс нь өөр бүсгүйг хайр¬лахыг ойлгодог байсан нь най¬рагчийн гэргий болж, О.Даш¬балбарын эхнэр бол¬сон тэр хувь заяагаа хүлээн зөвшөөрсөнтэй нь холбоотой биз.
Аавын хайрласан бүсгүй¬чүүд дандаа дарьганга бүс¬гүйчүүд байсан. Дарьганга бүсгүйчүүд маш халамжтай, бас эр хүнийг хүндэлж биш¬рэх агуу ухаантай байдаг. Тиймдээ ч яруу найрагчийн зүрх сэтгэлийг тийнхүү эзэм¬дэж чадсан биз ээ. Аав минь 42-хон насандаа тэнгэрт таа¬шаагдаад явсан болохоор ээжийгээ өрөвдөн дүү, бид хоёр нэг удаа "Ээж минь сайн хүн таарвал амьдарч суухыг бид нар зөвшөөрнө шүү" хэ¬мээн нэлээд халган байж хэлсэн юм даг. Ээж тэгэхэд өөрийн эрхгүй уйлж том нү¬дээсээ нулимс асгаруулан "Миний амьдралд ааваас чинь өөр эр хүн хэзээ ч бай¬гаагүй. Цаашид ч байхгүй. Дахиж ийм зүйл надад битгий хэлээрэй " гэж билээ. Дүү бид хоёр буруу үг хэлснээ тэр даруйдаа ойлгож гэмшив. Тэр үед ээжийгээ хачин их өрөв¬дөж хайрлан бас ийм үнэнч байс¬ных нь төлөө, бид гурвыг төрүүлж өгснийх нь төлөө аав минь агуу их хайраа зориулж бас насан туршдаа эхнэртэй¬гээ амьдарсан биз гэж бод¬догдсон. Аавын минь аав, ээжид жигтэйхэн их хайртай байсан бөгөөд бэрээ өмөөрч хүүдээ "Хэзээ ч энэ бүсгүй¬гээс салж болохгүй" хэмээн захисан байдаг юм. Тэр үед хамт хойно сурахаар явсан үе тэнгийнхний ихэнх нь гэргийгээсээ салж өөр амьд¬рал зохиосон ч аав минь ээжээс салаагүй ээ. Тиймээс Орост Горькийн сургуульд сурч байхдаа өвөөд бичсэн захидалдаа ээжийг минь жиг¬тэйхэн их магтаж са¬нан дурс¬сан байдаг юм. Ээж минь аавыг эмнэлгийн орон дээр үхлүүт байхад нь өдөр шөнө¬гүй хамт байж, сахин эцсийн замд үдсэн бөгөөд одоо ч яруу найрагчийн гэргий хэвээрээ байгаа билээ. Бур¬хан түүнийг яруу найрагчийн гэргий болго¬хоор, гэрийнх нь галыг ма¬нуу¬лахаар л илгээ¬сэн гэдэгт би итгэдэг.

Халтар буюу Анимаа
Бүсгүй хүнийг ялдамхан, бас тэгээд үнэнч байхыг аав минь эрхэмлэдэг байв. Би арван настай байлаа. Тэр нэгэн өдөр аав минь надтай ихэд дотночлон ярилцаж өөрий¬гөө жаахан охиндоо ойлгуулах гэж тайлбарлаж байсныг санаж байна. "Миний охин бас нэг дүүтэй боллоо" гэж хэлж байсан үг одоо ч тодоос тод. Бяцхан охиндоо гэм хийсэн мэт санаашран байж хэлсэн тэр үг магадгүй аавыгаа ойлгох ухааныг на¬дад өгсөн байж болох юм. Ямар ч байсан тэр үед аав минь Төмөр замд байх нэг айл руу миний ухаан санаанд минь төсөөлөөгүй байсан нялх охинтой уулзуулах гэж авч явсныг санадаг. Тэр бол Анимаагаас төрсөн аавын охин бөгөөд бидний дүү бай¬сан юм. Тэр айлын хаалгыг тогштол нэг их тунгалаг, гоё нүдтэй эгч угтаж авлаа. Тэр эгчийг Халтар гэдэг байсан. Аавын минь уран бүтээлд Анимаа нэрээрээ үлдсэн билээ. Тэрээр дайлах, цайлах эр¬дэм¬тэй бүсгүй шиг санагд¬даг юм. Нас бага ч гэсэн юмны учир ойлгохтойгоо бай¬сан үе болохоор ээжээс минь өөр эгчээс аавын хүү¬хэд гарсныг ойлгосон. Надаас хүмүүс "Аль эхнэрийнх нь хүүхэд билээ" гэж асуудаг. Эхэндээ энэ үг хичнээн дур¬гүйг минь хүргэдэг байсан гээч. Яг л доромжлол мэт. Үнэндээ миний аавд ээжээс минь өөр эхнэр байгаагүй. Харин ээжээс минь гадна хайрлаж байсан хоёр бүсгүй байсныг бол нуух¬¬гүй ээ. Цаг хугацаа өнгө¬рөх тусам олон юм өөрч¬лөгдөж, хүүхэд ахуй¬даа гом¬дож тунирхаж бас ч үгүй дургүйцэн хүлээж авдаг бай¬сан зүйлийнхээ талаар арай өөрөөр ойлгодог болчих¬жээ. Хайрласан бүсгүйчүүд нь насан туршдаа ааваас өөр эр хүнийг хүлээн зөвшөөрөх¬гүйгээр тийм их хайрладаг байсны нууц нь аав минь жинхэнэ эр хүн, жинхэнэ хүн, жинхэнэ яруу найрагч бай¬сантай л холбоотой биз.
Миний мэдэх олон яруу найрагч бүсгүйчүүдэд ухаан алдан дурлаж, гоо сай¬хан, яруу тансагийнх нь та¬лаар шүүрс алдан бичиж байсныг санаж байна. Аав минь дур¬лал, хайр хоёр ялгаа¬тай гэж бидэнд ойлгуулдаг байлаа.
Аав тэнгэрт халихаасаа өмнө надад "Та гурваас гадна нэг охин байгаа. Уран бү¬тээлч юм уу нэртэй, төртэй байсан хүмүүсийг үгүй болс¬ноос нь хойш элдэв хүүхдүүд гарч ирдэг гэсэн. Надад та дөрвөөс өөр хүүхэд байхгүй шүү" гэж хэлж билээ. Хожим яригдаж болох худал үгсээс урьдчилан сэргийлж хэлсэн болов уу. Анимаатай би олон¬таа уулзаж эмэгтэй хүний ярьж болох түмэн зүйлийн талаар ярилцаж үзсэн. Хэ¬тэрхий гэмээр ухаантай тэр эмэгтэй хүү, охин хоёртой байсан бөгөөд аавтай танилц¬санаас хойш нөхрөөсөө са¬лан том охиноо өөр дээрээ авч, хүүгээ нөхөртэй өгсөн юм билээ.
Их ухаалаг бас ч үгүй найрагчийн сэтгэлийг эзэм¬дэх чадалтай бүсгүй гэдгийг нь бол мэднэ. Нэлээдгүй зальтай болов уу гэж санагд¬даг ч тэр нь түүний ухаанаас үүдэлтэй биз ээ. Шанзын эгшиг, Лимбийн эгшиг гээд олон сайхан бүтээлийнх нь баатар болсон тэр бүсгүй ааваас хэд эгч байсан юм. Сүүлд тэдний гэр орноор найз нөхөд, уран бүтээлийн анд нартайгаа очиж гэгээн сайхан үдшүүдийг өнгөрөөдөг байс¬ныг нуух юун.

Оюунханд буюу Хонгорзул
Уран бүтээлд нь Хон¬гор¬зул хэмээн нэрлэгддэг бай¬сан энэ бүсгүй Монгол хэл уран зохиолын багш эмэгтэй. Уран зохиолын ертөнц тэд¬нийг ойлголцоход дөхөм бай¬сан биз. Аав түүнтэй Анимаагаас өмнө танилцсан байдаг юм. Хоёр охинтой нө¬хөртэй байсан тэрээр аавын минь хүүхдийг гаргаагүй. Тухайн үеийн сэхээтэн эр¬чүү¬дийн анхаарлыг татдаг аятайхан бүсгүй байсан та¬лаар нь зарим нэг уран бү¬тээл¬чийн амнаас сонсч бай¬лаа. Энэ бүсгүй аавын минь уран бүтээлийн баатар, амьд¬ралынхаа туршид хайрлаж байсан бас нэг бүсгүй. Сүх¬баатар аймагт танилцаж нө¬хөрлөсөн түүнийг хожмоо нь аав хотод шилжүүлж авчир¬сан юм. Аавын бие муу эмнэ¬лэгт ээж минь сахиж байхад өрөөнд нь ороод гарч байхад нь нэг харж билээ. Надтай олон удаа таарсан гэдэг ч би таньдаггүй байсан болохоор хамгийн сүүлд харсан дүр нь л одоо сэтгэлд байна. Бүр бага байхдаа бас нэг удаа харснаа санаж байна. Баруун-Уртын наадам болдог стадионы зүүн урд өнцөгт аав, ээж хоёртой минь уулзаж байсан тэр хүн Оюунханд байсан. Хожмоо нь аавыг өөд болсны дараа "Гэ¬рэлт хайрын дурсамж" номоо хэвлэж гаргасан байна лээ. Харамсалтай нь, зарим үнэ¬нийг жаахан хэтийдүүлсэн байсанд нь сэтгэл жаахан гонсгор үлдсэн юм. Гэвч сайхан хайрынхаа түүхийг ном болгож гаргасан түүнд бас баярласан гэдгээ хэлмээр байна.
Аав нас барахынхаа өмнө тэр эмэгтэйд жигтэйхэн их гомдсон нэгэн шүлгийг орны¬хоо хажуугийн ширээн дээ¬рээ бичээд тавьчихсан байс¬ныг эмнэлэгт эргэж очихдоо би олж харсан юм. Харин дараа нь тэр шүлэг хаашаа ч юм алга болчихсон байсан. Хэн нэгэн авчихсан болов уу гэж санадаг. Магадгүй тэдний хооронд гомдох туних шалт¬гаан байсан биз ээ.
Ийнхүү аавынхаа хайрын түүхээс сөхөх болсон нь үнэ¬нийг нэмэр хачиргүй олонд хүргэх үүргийг хүлээснийхээ хувьд, аав минь надад дур¬сам¬жаа бичих эрх олгосных нь төлөө юм шүү. Түүнээс биш хэн нэгнийг эхнэрээсээ өөр бүсгүйг хайрлаарай гэсэнгүй. Гэвч бүсгүй хүнийг түүн шиг л хайрлах ёстой гэж хэлмээр байна. Аав минь "Эмэгтэй хүн энхрий ялдам байх ёстой" гэж хэлдэг байсан. Бас ааваар минь хайрлуулах хувь заяатай байсан тэр энхрий ялдам бүсгүйчүүдийг хайрлах ёс¬тойгоо ч мэдэж байна.
Илүү дэлгэрэнгүйг аавын¬хаа тухай дурсамжийн номонд оруулж байгаа тул энэ удаа үүгээр өндөрлөе.


Д.Мөнгөндалай

О.Дашбалбар : Оюун санааны яруу найраг íîìîîñ

Омог бардам, зориг төгөлдөр найрагчийн маань хамгийн сүүлд өөрөө эмхэтгэн бэлдэж, дэрэн доороо үлдээсэн энэхүү номын зарим шүлгүүдийг таалан болгооно уу. Тэрээр хэлэхдээ: Олон жижиг тулалдаанд би ялагдах бүр сүүлчийн том тулалдаанд ялах хүчээ авч байгаагаа мэдэрнэм. Энэхүү хорь хүрээгүй байхдаа өөрөө өөртөө хэлсэн үг нь түүний амьдралд тохиолдсон бэрхшээл болгоныг давахад тус болсоон хэмээн бас энэ номондоо бичиж үлдээжээ.

Галав эриний зөнч

Долоон бурхан одод залхуутайяа гялалзах
Долдугаар сарын цатгалан өдрүүдэд би дургүй
Ороо салхи хүнгэнэн урхирч, орсон буур шиг тэнгэр хүрхрэх
Орог буурал өвлийн хоёрдугаар сард би дуртай
Орвонгоороо дүнгэнэх уулс одоохон нисэх нь гэмээр
Орчлон хорвоо доргиж тэнгэр дээрээс нурах нь гэмээр
Одод жингэнэн бууж, хорвоогоор нэг цацагдах нь гэмээр
Одоо л ертөнцөд галав юүлэх нь гэмээр
Хоёрдугаар сард л дуртай!
Түнэр харанхуй шөнийн хүйтэнд захаа босгож
Түнэр харанхуй нь шуурганд дарагдсан их талд
Малгайгаа бүчилсэн найрагч зүг чигээ алдаж
Манан, салхи, шуурга, шөнө уулстай нөхөрлөнө
Хөлдүү салхинд хормой нь дэрвэж дотор нь халууцах
Хөөрхий найрагч их орчлонд тэнүүчлэхээр ирсэн юм
Галав эриний их зөнч, сүйрлийн дууч энэ хүнийг
Галзуу цасан шуурга улин тосож авсан юм
Дүнгэнэх тэнгэр, аварга их уулс царцах хүйтэнд
Дүнчүүр чоно улин хэмхэлцэх лугаа их шуурганд
Хүн төрөлхтний шөнийн харанхуй энэ их шуурганд
Хүйтэн орон зайг бүлээцүүлэн ганц найрагч алхана

1992.02.09
Энэ өдөр бол Яруу найрагчийн маань Нарт хорвоод мэндэлсэн өдөр!

Би огт гунихгүй

Зорилгогүй тоглоомонд өртөж, золгүй амьдралаа мартаж
Зол жаргалыг үзэн ядавч зоргоороо амьдрах би дуртай
Ертөнц даяараа намайг мартсан ч би огт гунихгүй
Ертөнц даяараа намайг магтсан ч би огт мишээхгүй
Энэ ертөнцөд ердийн энгийн адуу шиг, шувуу шиг амьдарч
Эргэж ирэхээр нисэн одож, буцан ирэхдээ хүн шиг л амьдарна
Амьдралын зорилго инээдийг минь хүргэнэ, юу юм бэ…
Амьд яваа минь бурханы тоглоом, үйлийн сүлжээс!
Далдуу модтой, номтой, хүүхэнтэй, дарстай тоглож
Дашбалбартайгаа ч тоглож явсаар би дөч гарлаа
Намайг Дашбалбар гэж нэрлэсэн юм, энэ миний өмсгөл
Надаас нэр-хувцсыг минь хуу татвал би хэн юм бэ?
1998.11.22

Элегия

Намар болгон модод шарлаж, навчис унана
Надад дэндүү танил уй гуниг сэргэнэ
Харах тусам тэнгэр улам дотно ээнэгшиж
Хан бүргэд тэртээ дээр дуртгал мэт эргэлдэнэ
Биеэр минь шаргалхан гуниг нэвт харваж
Би навчис адил уйтгарлан, хорвоод цөхөрнөм
Сэм сэмхэн уулс бударч, сэрүүн намар хүдэнтэнэ
Сэтгэлийн минь гүн рүү намар өөрөө шургажээ
Бүхий л хорвоо эрвээхэй шиг эмзэг санагдана
Бүр тэгэхдээ намрын бээрэгхэн эрвээхэй шиг хөөрхийлөлтэй
Би харь газарт цөлөгдсөн мэт энэ дэлхий дээр хаягдаж
Биеийг минь бус сэтгэлийг минь ирж авах эзнээ хүлээнэм
1993-1998 он

Агсам тавимаар хорвоо

Сэтгэлийн минь цог унтраагүй сэрүүн ахуй үедээ
Сэргэлэн болжмор шиг эмсэж, дур зоргоороо явлаа
Тэмцэлдэж явсан хүмүүсийн тэн хагас нь алга даа
Тэрсэлдэж үлдсэний гавьяа, ертөнцөд шунахаас хагацлаа
Уйтгар гунигтай хорвоод уруудаж доройтож явсан ч
Угийн хатуу тавилан минь өгсөж өөдөлж үзлээ
Дэлхийн бөмбөрцгийг өшиглөж агсам тавимаар санагдана
Дээр нь байгаа амьтдын нэг нь би өөрөө юм шүү дээ
1998.11.15

Цорын ганц давтагдашгүй өдөр
Цонхны цаана цэнхэрлэн өнгөрлөө
Өдрийг нэвт шөнийг харах
Өөрийн тэнхээг надад үлдээлээ
Байгалийн хишиг цагаан үүлэн
Багын андын захидал адил
Хэсэгхэн шиврэх зөөлөн бороо
Хэзээ ч сонсоогүй хайрын шивнээ
Үлэмж амгалан тэнгэрлэг өдөр
Үүрд одов уу, навчинд нуугдав уу?
Үлдээсэн дурсгал нь энэхэн шүлэг үү?
Үнэн хайр, гэрлийн урсгал уу?
Амьсгаа хурааж моддыг ажлаа
Амьтай юм шиг навчис нь сэрчигнэв
Орчлонд айлчлаад буцсан өдөрОн жилүүдийн дусалхан нулимс!
Дээврийн цаана шөнийн тэнгэр
Дэлхийгээс тусдаа өөрийгөө хадгална
Оддын увидас надад хүртээлгүй ч
Орон дээрээ би нууцыг нь төсөөлнө
1997.09-р сар

Амьддаа бие биеэ хайрла... LOVE ONE ANOTHER, MY PEOPLE O Dashbalbar

О.Дашбалбар :

Амьддаа бие биеэ хайрла...

Амьддаа бие биеэ хайрла, хүмүүсээ

Алив сайхан бүхнээ бусдаас битгий харамла!

Хэрэггүй үгийн зэвээр зүрхийг минь бүү шархлуул,

Хэн нэгнийгээ харанхуй нүх рүү битгий түлх!

Архинд орсон нэгийгээ шоолж бүү инээ,

Аяа, чиний аав чинь ч байж мэднэ шүү.

Амжиж, чи өөрөө алдрын зэрэгт хүрсэн бол

Аз жаргалын хаалгыг бусаддаа нээж өг!

Ачийг чинь тэд бас бүү мартаг.

Ганц сайхан үгээр дутаж яваа хүнд

Гарцаагүй түүнийг нь олж хэл.

Гадаа нартай ч, гэрт хүйтэн өдөр

Газар дээр нэг бус удаа тохиолдоно.

Чамд дурласан сайхан хөвгүүнийг

Чанга хатуу үгээр битгий гомдоо, бүсгүй минь

Чамайг хайрласных нь хариуд хайрла!

Чамаас сайхан хүүхэнд ч дурлаж ч болох шүү.

Бидний амьдрал ав адилхан,

Бидний хоолой дээр үг хүртэл нэг янзаар зангирч

Бидний хацар дээр нулимс хүртэл нэг янзаар бөмбөрч

Бидний зам дээр ав адилхан учрал тохиолддог!

Бүсгүйн доголон нулимсыг асуулгүйгээр арчиж

Бүдэрч унасан хүүхдийг дээр өргөн аргад!

Өнөөдөр чи инээж, нөгөөдөх уйлдаг ч

Өөр нэг өдөр чи гуньж, цаадахь чинь дуулна.

Өлгий, авс хоёрыг хүн бүхэн дамждаг болохоор

Өөр юу ч хэрэггүй, бие биеэ л хайрла!

Өргөн хорвоод хүн хайраар л дутаж болохгүй!

Аз жаргалыг би, хүний сэтгэлийн галаар төсөөлдөг болохоор

Алтан нар гэрлээ бидэнд ав адилхан хайрладаг болохоор

Амьд явахыг би бусдад хайраа түгээхийн нэр гэж бодном.

Аз жаргалыг би бусдаас хайр хүлээхийн нэр гэж ойлгоном!

1980 он, Москва хот.

О.Дашбалбар Шидэт ертөнц I боть, 2003 он.

LOVE ONE ANOTHER, MY PEOPLE

by O Dashbalbar

Love one another, my people, while you are alive.
Don’t keep from others whatever you find beautiful.
Don’t wound my heart with heedless barbs, and
Don’t push anyone into a dark hole.

Don’t mock someone who’s gotten drunk,
Think how it could even be your father.
And, if you manage to become famous,
Open the door of happiness to others!
They should also not forget your kindness.
To someone who is lacking a single word of kindness,
You should search for it and speak it out.
Whether outside in the sun or at home when it’s cold,
Don’t spend one moment at rest.

Don’t use harsh words to complain, you women,
About the kind young man you remember.
Speak lovingly to those who loved you!
Let them remember you as a good lover.

Our lives are really similar,
Our words constrict our throats the same way,
Our tears drop onto our cheeks the same way –
Things are much the same as we go along the road.
Wipe away a halt woman’s tears without a word,
Talk your lover up when she’s tripped and fallen!

Today you’re smiling, tomorrow you’ll be crying.
Another day you’re sad, and the next you’ll be singing.
We all pass from the cradle to the grave -
If for no other reason, love one another!
People must not lack love on this wide earth!
I grasp happiness with the fire of my human mind,
The golden shines lovingly upon us all the same, and
So I think that loving others is the path of life,
I understand that to be loved by others is great joy.


Translated by Simon Wickham-Smith

STANDING ON A WINDY HILL ONE AUTUMN EVENING

by O.Dashbalbar

In ultimate slowness, these berrybrown hills have floated through time.
Faded grasses are sheltering this autumn evening from the bitter wind….
Like my brothers, these hills are used to the world to which they are come,
Like berrybrown birds, they feel the sanctuary of many, many mountains….

The bluegrey smoke of the gers spreads out over the hills.
The bluegrey stars shine in the hollows through the night.
Like grains of sand, the pale earth pours through my fingers.
And time will make my mind pure, like golden sand.

I lie amid the autumn grass and talk with the hills.
Under the silent skies, the nature of the eternally unspoken draws close.
I nod at what is said of bittersweet, of grasping what is too great, and
I feel the nature of the tiniest knolls through the hills upon the wild steppe.

We come to recognise one another, we start through vision to talk, and
Like two lovers, I and the hills become as one….
The hills are feeling the bitter cold this autumn evening, they seek shelter.
I love my mother Nature, who has made these moving hills for me.

The wisdom which completes the incomplete takes form among the hills,
And tears fall into my palm like drops of rain.
This autumn evening, the camels bellow and the withered grass is sad,
And in the sanctuary of the hills I seek refuge from the piercing wind.

My mind feels sad for me upon this living earth.
I hear an orphaned camel calf, bellowing through the years.
This autumn evening, I sit upon the hill like my grandfather, my legs crossed,
And I tell the rosary of my life through the melody of my thoughts.

translated by Simon Wickham-Smith

FOR YOU

I was leading you,
one snowy midnight.
The world was flickering like stories,
and we were walking among the stars,
with snow falling on our faces.

We were heading into the future,
our children falling from the distant stars,
like snowflakes, like stories. And,
in the morning, we were joined eternally.
You, a little girl, had become
mother to my children.

I waited for you on the path through the world.
On many moonlit, moonless nights, there were sounds far off.
My love for you was unconstrained
not as my lover, casually, but as my wife.
Peaceful, you were, and gentle,
and I loved you naturally.

You gave me children
on the springtime grass.
Within your hot tears, I
became a man.

I feel you in my body, I know you in my mind.
When I see you, I know you, and when I touch you, I know you.
Twenty years ago, we two greeted the snowfall winter,
and our paths remained two.
I followed the way which showed me Heaven.
My love, you were a girl of this world.
Among the snowfall stars,
you and I are moving onwards, over the river of time,
over the bridge which shows Heaven….
Out of the depth between the silent stars,
snow is falling on our faces.
You and I are moving onwards….

translated by Simon Wickhan-Smith

DASHBALBAR OCHIRBAT AND THE ART OF BEING PROUD

DASHBALBAR OCHIRBAT AND THE ART OF BEING PROUD

by Batkhuyag Pürevkhüü

Thinking about it now, it seems like many years ago. I was a child in tenth grade, there were many poems written on the back of my algebra book. But if I had met the man who had written the book of poems called A Shining Love, I would ask him just ione thing. Slowly, I practised in front of a mirror, planning how I would stand, how I would speak. But I met him suddenly, in a corridor, one autumn evening when the leaves were falling. With barely a word of greeting, I asked my question:
“How should a poet carry himself?”
“Poets are good-for-nothings. But of course they’re about.”
I didn’t really understand, but it didn’t show.
We walked along together and I can remember what he told me as though it had happened yesterday.
“An Indian ascetic said that, when we’ve finished cutting down all the trees and catching all the fish, we’ll understand that we cannot eat gold. In just this way, when one agèd eagle is left in the mountains and one dark wolf is left on the steppe, then people will understand the wisdom of being proud. These creatures were born from a divine lineage and it seems that they have more pride than we humans do. So that we might be proud, we can learn one small thing from the eagle and the wolf, which is to speak the truth. In our behavior, we should appear to be just like the eagle, just like the wolf rushing over the steppe.” The next day, I decided to let my hair grow.
For a whole year I kept the scissors away from my hair. My hair grew long and fluttered in the wind and I imagined myself somehow to be an eagle of incomparable pride and boundless beauty. For a whole year I didn’t meet with the poet, the student of the wolf and the eagle. But I met him suddenly, in a corridor, one autumn evening when the leaves were falling. The place seemed charged, he looked at me strangely. His glance cut through me like a knife, it was the love of a father for his eldest son. I had not encountered such a glance before. I left him and went home and, on the way, I felt profoundly disappointed in myself. The next day, I cut my hair. I felt sure I couldn’t be the proud student of the wolf and the eagle, for this is what he had said to me:
“All things in the world are art. Not one thing on the earth is not art. If you do not sense this art, it is pointless to write poetry. Moreover, poetry is attitude. The person who expresses attitude in a poem is a real poet – so there are very few poets in Mongolia.” And he sighed.
After this, the time passed in a daze. While people seemed to passing by me like flashing arrows or like lightning, the import of what he had said to me flowed in circles. I would have liked things to have gone just a little slower. There was no point in worrying, though. If only he had made me aware that autumn evening of the inevitability of aging and, more so, of death. I never realised that, as the time passed, it would be difficult to write about those things. The leaves withered and crumbled in my palm and slowly they poured out onto the table like the sands of time. We came together and talked about the Buddha, or else shelled cedar nuts into a table draw. During every day of four years of study, I gave myself completely, I stepped out and with shining eyes read the poems of Blok, Pasternak, Whitman, Ravjaa, Kipling, Baratshvili, Nyamsüren and Burns. I carried a big leather bag and while I couldn’t protect my body from death, I imagined that death might be afraid of my bag. Whatever I did, I needed this, so as to contain every sentence.
“The weakest person bends the knee before Death. The person who has no fear of Death is the one who knows Death best. By thinking again and again about death, we know our life has meaning.” He spoke about all of this in one of his poems:

A flash of great, inextinguishable beauty darts through the mind.
Here and there it whispers the annihilation of death.

I really think that he wanted to “annihilate death”. His pride was disgusted by deceit and lies. For him, it was appropriate to speak hard words generously, to make friends with unsympathetic people and to keep away from ingratiating people.

A bend in a river doesn’t need to be moved.
The Buddha watches over everything.

In this poem he is saying that there is no point associating with people who are flattering, vicious or who are prone to backbiting. Generosity and kind-heartedness are too rare.
While many words are used to ignore people and to do them harm, it is probably true that proper and true words do not occur to the mind. One autumn night, I followed him to a party at someone’s appartment. I was showing off, playing the guitar, and he sat there, smiling a little, and sang the following verse:

Upon the brown steppe of stories,
I grow up, wrapped in the mantle of cloud.
On the steppe, blue with smoke from the ger,
I grow up, close to the shining sun.

I really admired how he could retain his pride while singing. But slowly I became blind to his weeping. And I suppose he was weeping because of his pride. The reason was that he had seen a picture, taken around Golden Hill, and his eyes were glistening with tears. We took examinations in winter and spring, our pride was also tested. In his examination, the people who got a recommendation were those who had quite a bit of this pride.
“Read a lot. But don’t read – there’s no point.” And while he was giving us advice to choose well in what we read, he would be asking us things like, How long ago did Yasunari Kawabata die?
He taught us,

Everyone passes from the cradle to the coffin.
Make friends with each other, not with yourself.

He talked of how he imagined the pleasure of having a powerful enemy and the pleasure of taking revenge upon that enemy. Was it true that only a few people understood the explosive force of his “proud” world and the “pride of the world”?
Nowadays, there are no poets who have never left their homeland. But there are few students who have studied books. We accept them all, we watch sadly from one side as some get blown about in the air, and, though we may become quite close with some of them, they hit us smack in the face. His “pride” responded directly to this question when he wrote,

Why do people today place such value
Upon rash and petty behavior?
I compare sober people, poets of stillness,
With a shining Buddha image, placed in a box.

“It is hardly necessary to hope that sober poets with still minds will produce fine poems. Watching how miserable our people are, their impertinent words, how they refer to a great river as gentle, how they refer to scholars as calm, these so-called sober poets write many sober and undemanding poems, and teachers make little contribution. In the USA,” he would shout, “they don’t want democracy. Just be happy you weren’t born in Africa!” And then, “We no longer have days when we smile when we wake up, we try to do useless things and we have cast away our memory.”
I remember the difficult days in the city, later on, before I went to university. Hungry and thirsty, I went to his place. I hinted at what’s on my mind. He didn’t ask me in, the lovely smell of tea and bansh hit my nose. He pointed a large cup at the stuffed bansh and the tea and then, in scornful amusement, at my stomach. His wife gave me a full cup of tea and three bansh. In my annoyance, the tears came pouring out and I couldn’t drink the tea. So, having accomplished nothing in the city, I went home, the country mouse longing for “pride”.
At that time, he wrote out his “pride” in a poem,

The tractor ploughs
the virgin soil to pieces.
The bulldozer destroys
a building of rotting mud,
as though rubbing dirt from a pot .

On the way from home to work, we bumped into some acquaintances in an alleyway. We all shook hands and asked after each other’s health. Most of them were women. They said they wanted to meet celebrities. He looked up on purpose. He really showed no sign of aging. He read with interest what he tabloids wrote about him. He tended to treat them sneeringly.

The more they exaggerate, the more their true colors show.
The seven Buddhas shine like the stars.

“My passionate spirit is tough on everyone. Starting from today, I shall have a pleasant spirit.” His body had recently been a little weak, there had been many, many meetings, the result of his many connections. I met him one last time, it was in a corridor, one autumn evening when the leaves were falling, he was wearing a button with the national flag on his deel. Looking at him from behind, he again seemed proud, like an eagle or a dark steppenwolf. When he reached the end of his path, we gave him a rapturous farewell. Evening came, and I wrote him a poem about beginning and ending, in the form of questions.


Questions to Dashbalbar

Your first thought?
What does it mean to be boastful?
Your middle thought?
Who exactly is the person I was searching for?
The very center of your middle thought?
How can I write about that?
The thought at the end of your middle thought?
How can I speak the unspoken truth?
Your final thought?
I’m looking tired.
Your thought after your final thought?
Am I living as an invincible person?
Finally?
Did I live “proudly”, like a poet?
Your last thought?
How do I hold onto my power?

He was a “proud” man up until he died.
May I come back to meet him in my own proud and happy autumn.

translated by Simon Wickham-Smith